Dziecko Mama

Komunikacja NVC w relacji z małym dzieckiem – wywiad z Martą Kułaga część 1

NVC w relacji z dzieckiem

Jestem uczestniczką warsztatów NVC, prowadzonych przez Martę Kułaga, jedną z nielicznych w Polsce certyfikowanych  trenerek tej idei komunikacji. O NVC słyszałam już wcześniej, jednak dopiero teraz poznaję jej sens i narzędzia w praktyce. Bardzo chciałam dowiedzieć się, jak ją stosować w relacji z małymi dziećmi, dlatego postanowiłam poprosić o wywiad właśnie Martę. Od wielu lat prowadzi przedszkole i żłobek, w których nauczyciele na co dzień starają się  działać w zgodzie z NVC. Aktywnie działa na rzecz budowania społeczności i relacji opartych na szacunku i zrozumieniu pomiędzy dziećmi, nauczycielami i rodzicami. Organizuje także warsztaty NVC dla rodziców, nauczycieli i dla biznesu. 

1. Jesteś  certyfikowaną  trenerką NVC w Polsce. Proszę opowiedz nam, na czym polega empatyczna komunikacja NVC?

NVC z ang. Nonviolent Communiaction,  tłumaczone na język polski jako Porozumienie bez przemocy PBP, to idea i narzędzia komunikacyjne opisane przez doktora psychologii, Marshalla B. Rosenberga. Idea NVC to postawa i sposób życia, których głównym założeniem jest to, że wszyscy ludzie mają jednakowe potrzeby, różnią się tylko sposobami ich zaspokajania. NVC dąży do wypracowania wspólnych rozwiązań i postawy radości z dawania.  W jednym z filmów Rosenberg mówi o celu Porozumienia bez przemocy, którym jest jakość dawania prosto z serca. Mamy ją w sobie, znamy ją wszyscy. Jednak bardzo łatwo nam ją stracić. Przez pewien czas jak prowadziłam szkolenia, wydawało mi się że NVC jest trudne. Teraz widzę, że każdy uczestnik, wspierany przez trenera, w ciągu kilku minut jest w stanie połączyć się z  tymi jakościami w sobie. Każdy. Dotknąć tej istoty.

Trudna jest natomiast zmiana języka. Mamy pewne nawyki językowe, czyli sposób mówienia, który przejmujemy od opiekunów, rodziców, innych dorosłych, od środowiska, w którym żyjemy. David Eagleman, amerykański neurobiolog ze Stanford University pisze, że „świat jest jak podręcznik, z którego dziecko się uczy”. Skoro żyjemy w takiej kulturze, która jest oparta na separacji, podziwie dla niezależności, samowystarczalności i gromadzeniu pieniędzy, to takie wartości chcąc nie chcąc przekazujemy dzieciom. W jakiś sposób odłączamy się od tej naturalnej radości dawania, którą tak często możemy obserwować u małych dzieci. PBP w swojej istocie jest też o wolności i o wyborze. Niezależnie od tego, w jakich okolicznościach jesteśmy, mamy wybór jak zareagujemy w danej sytuacji. Wybór jest naszą wewnętrzną wolnością.

Podstawowym narzędziem komunikacji, czyli jakby takim rusztowaniem, na którym możemy oprzeć nowe struktury językowe i uczyć się nowego języka to są tzw. cztery kroki: obserwacja, uczucia, potrzeby i prośby.

Komunikacja NVC z dzieckiem

2. Jakie znaczenie ma sposób komunikacji NVC w relacji z dzieckiem?

Dzięki NVC możemy inaczej mówić do dzieci, bez obwiniania i zawstydzania.  Możemy uczyć je jak posługiwać się językiem osobistym. Zamiast obwiniać innych, pokazujemy jak brać odpowiedzialność za swoje uczucia i potrzeby oraz sposoby ich zaspokajania. Pomagamy dzieciom zrozumieć, co w danej chwili czują i czego potrzebują. To ma fundamentalne znaczenie. Osoby dorosłe, z którymi pracuję na warsztatach, często są zaskoczone i zdziwione, że mają tyle uczuć i potrzeb. Niektórzy mają ogromny problem z powiedzeniem, że czegoś potrzebują albo najzwyczajniej wstydzą się swoich potrzeb czy poprosić o wsparcie. Z jednej strony dla mnie Porozumienie bez Przemocy buduje taką wewnętrzną siłę i moc we wzięciu odpowiedzialności za własne życie, pozwala także zobaczyć własny wpływ na innych. To co ja robię ma wpływ na inne osoby, nie jest przyczyną ich reakcji czy emocji, ale ma wpływ. To co inni robią, ma wpływ też na mnie. Jeśli chodzi o dzieci to najważniejsza jest nauka tego innego języka oraz wychowanie ich w wolności i odpowiedzialności.

Kluczowa jest dla mnie także umiejętność rozwiązywania konfliktów i świadomość,  że dwie strony konfliktu mają swoje potrzeby i to jest w porządku. Język NVC pomaga zaznaczyć i pokazać, gdzie są moje granice, na co się zgadzam, a co nie jest dla mnie w porządku. I dowiedzieć się, gdzie są granice innych osób. Możemy te granice mieć w innych miejscach: to co dla jednej osoby jest akceptowalne, dla drugiej osoby już takie nie jest. Na przykład dla mnie jest ok, że dzieci mówią do mnie cześć, mówią do mnie po imieniu. Dla innych osób to może nie być ok. I tym jest właśnie język osobisty – mówieniem na to się zgadzam, a na to nie. Zamiast trzeba, powinno się, należy – mówię to jest dla mnie ważne, tego chcę, tego nie chcę. Na tym polega branie odpowiedzialności i dążenie do zaspokajania potrzeb własnych przy braniu pod uwagę potrzeb innych. 

3. Czy mogłabyś podać przykład sytuacji rozmowy z dzieckiem wg NVC?

Gdy dzieci bawią się w przedszkolu, czasem mogę czuć niepokój, czy ta zabawa jest fajna dla obu stron. Z mojej perspektywy nie jestem tego pewna. Pytam się każdego dziecka czy ta zabawa Ci się podoba? Odpowiadają, że tak. Jeśli mam poczucie, że zabawa jest bezpieczna, to odpuszczam. Czasami jednak dzieci mówią, że nie podoba im się ta zabawa i nie wiedzą, w jaki sposób ją przerwać. Uczymy dzieci powiedzieć stop, nie zgadzam się na to. Sprawdzam z dzieckiem czy jego granice są naruszone, czy potrzebuje wsparcia w obronie swoich granic. Sama też decyduję czy dla mnie jest akceptowalne to, co się dzieje. To modeluje u dziecka poczucie wartości  i świadomość, że może powiedzieć stop – moja granica została przekroczona. Dwu- i trzy-latki mogą już mówić stop.Jedna z nauczycielek ostatnio opowiadała o mediacjach między dwulatkami. One jeszcze nie potrafią płynnie mówić i wyrazić tego, co chcą. Zauważyła, że obaj chcą bawić się tym samym wózeczkiem. Nazwała ich pragnienia i powiedziała, że to jest w porządku, to nic złego. 

NVC uczy dzieci umiejętności społecznych

Czasem dorośli są sędziami, chcą rozsądzić kto ma prawo, a kto go nie ma. Nazwanie uczuć i potrzeb, uznanie, że ty chcesz się bawić i ty chcesz się bawić, pytanie – to co możemy z tym zrobić? Nie wiem w jakiej formie, ale dzieci dały jej do zrozumienia, że jeden chce jeździć wózkiem, a drugi chce coś wkładać do środka. Nie musimy wstydzić się tego, czego chcemy. Możemy znaleźć sposób, żeby bawić się razem i takie rozwiązanie przyniesie nam dużo radości. To są drobne rzeczy, które budują ogromną umiejętność na całe życie.

W klasycznym sposobie, w jakim byłam uczona jak przechodzić przez konflikty, ważne było kto wygra, kto zostanie ukarany za akt agresji, kto jest silniejszy, kogo pani bardziej lubi albo kto ma coś na własność. Nierówności społeczne, których teraz bardzo silnie doświadczamy, one też znajdują swoje odzwierciedlenie wśród dzieci. Są dzieci, które mają mnóstwo zabawek i przynoszą je do przedszkola. Są też dzieci, które nie mają takich zabawek z powodów czysto ekonomicznych. Moim marzeniem jest, aby to nazywać – jedni mają więcej, inni mniej, niezależnie od stanu posiadania jesteś tak samo wartościowy, jeśli masz więcej możesz się dzielić. Jest często nienazwany wstyd związany z niższym statusem ekonomicznym, rodzice mogą wpadać w pułapkę kupowania, aby dziecko nie czuło się gorsze. Jestem przekonana, że są lepsze sposoby budowania poczucia własnej wartości u dzieci. Staramy się też pokazywać, ile radości może dać dzielenie się, o ile pochodzi ono z wolnego wyboru i chęci dawania.

4. Czego potrzebują dzieci w wieku przedszkolnym, żeby dobrze się rozwijać? 

Przede wszystkim miłości i jeszcze więcej miłości. Przez miłość rozumiem akceptację dziecka takim, jakie jest, z jego różnymi trudnościami i możliwościami rozwojowymi. Mózg dziecka jest niedojrzały, kształtuje się i przechodzi bardzo silne zmiany. Dziecko do piątego roku życia przede wszystkim czyta rzeczywistość jak „podręcznik” i buduje takie struktury mózgu, które korespondują ze środowiskiem, w jakim się wychowuje. Rozwój mózgu trwa mniej więcej do 25 – 28 roku życia. Patrzenie na dziecko z perspektywy jego możliwości neurobiologicznych, które określają oprogramowanie mózgu w danym wieku, pomaga nam lepiej zrozumieć zachowanie dziecka. Dwulatek dopiero zaczyna uczyć się hamować swoje zachowania i impulsy. My jesteśmy dla dwulatka zewnętrznym hamulcem, który modeluje regulację emocji. Nie robimy mu krzywdy, kiedy mówimy stop, tylko wspomagamy proces rozwoju jego wewnętrznego hamulca. Dla dziecka najistotniejsze jest bycie akceptowanym w całości, bycie witanym z radością, pokazywanie, że jesteś dla mnie ważny. Radość z bycia razem z dzieckiem
Poza tym dzieci potrzebują bezpieczeństwa i wolności. Bezpieczeństwo to stabilna relacja z dorosłymi, którzy go akceptują, przewidywalność i struktura, dzięki której dziecko wie co się będzie działo, czego może się spodziewać. Dziecko potrzebuje wolności w wyborze swoich aktywności, w zaspokajaniu potrzeb w takim zakresie, jaki jest w stanie udźwignąć. Jak jedziemy do sklepu z dzieckiem, nie mówimy wybierz sobie zabawkę z kilkuset, jakie tam leżą. Dajemy mu dwie lub trzy opcje do wyboru. Zapewnienie dziecku własnej przestrzeni, związanej z tą wolnością, o której samo może decydować.  W przedszkolu dziecko ma swoją szufladkę, która jest jego terytorium.

Mam poczucie, że w porównaniu z moim dzieciństwem dzieci teraz mają bardzo mało wolności, terytorium do eksploracji. Ja po szkole rzucałam plecak i miałam do dyspozycji lasy i pola. Moje dzieciństwo miało dużo wolności, w takim nieskrępowaniu, interakcji z innymi dzieciakami i odwadze do eksplorowania najbliższego i trochę dalszego otoczenia. 

5. O czym powinniśmy pamiętać w rozmowie z dzieckiem? 

Przede wszystkim o dawaniu empatii i zrozumienia. Często jak prowadzę warsztaty z mamami, to słyszę, że są sfrustrowane i przygniecione obowiązkami. Wtedy trudno cieszyć się z bycia z dzieckiem, trudno być otwartym na dziecko i jego problemy. Chciałabym, aby każda mama miała pełną świadomość czym jest stereotyp Matki Polki, umiała się z niego wyzwolić i znaleźć swój sposób na piękne macierzyństwo, na dbanie o siebie i dzieci, na miłość wobec siebie, łagodność i delikatność.   Jak teraz patrzę na swoich dorosłych synów, bardzo żałuję tego czasu, że nie rzuciłam wszystkim w kąt, żeby więcej bawić się z nimi. Zamiast traktować dzieci jako obowiązek, po prostu być z nimi z radością, zachwycać się dziećmi. Jesteś! Jesteś codziennie inny! Masz nowe pomysły!

Myślę z zazdrością o mamach, które doświadczyły NVC przed macierzyństwem albo jak dzieci były małe. Więcej radości mogą czerpać z macierzyństwa. Jedna z mam na warsztatach opowiadała, jak doszło do tzw. buntu dwulatka, gdy dziecko kładło się na podłodze. Potrafiła zachwycić się tym, że dziecko mówi „nie” i buduje własne granice. – Tak bardzo pokazujesz mi, że to Ci się nie podoba. – Łatwiej przychodzi nam akceptacja  tego, co przeżywa dziecko i wtedy naprawdę jesteśmy w stanie je wesprzeć. A co dopiero bunt młodzieńczy, gdy nie masz przewagi fizycznej. Umiejętność dialogu buduje się i rozwija wraz z rodzicami i dzieckiem.

Ciąg dalszy w drugiej części wywiadu 🙂

Marta Kułaga trenerka NVCMarta Kułaga

Certyfikowana trenerka Porozumienia bez Przemocy (certyfikat międzynarodowy www.cnvc.org), coacherka (2013-2014 Szkoła Profesjonalnego Coachingu, 2015 Coaching oparty na Potrzebach), absolwentka Szkoły Trenerów komunikacji opartej na empatii (2010 – 2013), mediatorka (2016 – 2017 Kurs mediacji).

Swój warsztat i świadomość nieustannie pogłębia dzięki uczestnictwu w warsztatach z wieloma trenerami: Miki Kashtan, Sarah Peyton, Shona Cameron, Pernille Plantener, Liv Larsson, Kay Rung, Yoram Mozenson, Frank and Gundi Gaschler. Prowadzi zajęcia w Szkole trenerów empatii http://www.szkolatrenerowempatii.pl/zespol/ Od 2000 roku prowadzi Niepubliczne Przedszkole i Żłobek Krasnal w Krakowie.

Od 2016 współtworzy firmę Leance, która ma ambicje tworzyć środowisko pracy oparte na paradygmacie współpracy, współdecydowania i współodpowiedzialności. Wierzy, że zmiana środowiska pracy na takie, w którym doświadczamy radości i spełnienia jest możliwa. Aktywnie współtworzy krakowską i ogólnopolską społeczność NVC, doświadczając inspiracji i radości z kontaktów z ludźmi o podobnym systemie wartości.

marta.kulaga@leance.org

+48 502 474 224

No Comments
Leave a Reply